یک کارشناس بازار پول:
بانکها برای تامین مالی طولانی مدت مناسب نیستند
به گزارش دکور پرداز، یک کارشناس بانکی ضمن اشاره به ضرورت اصلاح نگاه عمومی نسبت به ساختار تامین مالی در اقتصاد ایران اظهار نمود: یکی از مهم ترین موضوعات، درک تفاوت بنیادین میان کارکرد بانکها و بازار سرمایه است.
خبرگزاری مهر، گروه اقتصاد - علی فروزانفر؛ بار اصلی تامین مالی تولید و بنگاه های اقتصادی در ایران همیشه بر دوش شبکه بانکی قرار داشته، اما خیلی از کارشناسان اعتقاد دارند ادامه این رویکرد به تشدید ناترازی بانکها و کاهش کارآیی نظام مالی منجر گردیده است. در شرایطی که منابع بانکها عمدتا ماهیت کوتاه مدت دارند، استفاده از آنها برای تامین مالی طرح های توسعه ای و طولانی مدت با چالش های جدی همراه می باشد. در مقابل، بازار سرمایه به عنوان بستر اصلی تامین مالی طولانی مدت شناخته می شود و ابزارهایی مانند اوراق گام نیز تلاش می کنند با بوجودآوردن پیوند میان بازار پول و سرمایه، مسیر هدایت نقدینگی به سوی تولید را هموار کنند. در همین زمینه، محمد ربیع زاده، کارشناس پولی و بانکی در گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح تفاوت کارکرد بازار پول و سرمایه، جایگاه اوراق گام و چالش های ناشی از فاصله نرخ تورم و نرخ های تامین مالی در اقتصاد ایران پرداخت.
ربیع زاده، ضمن اشاره به ضرورت اصلاح نگاه عمومی نسبت به ساختار تامین مالی در اقتصاد ایران اظهار داشت: یکی از مهم ترین مباحثی که باید در بین افکار عمومی، رسانه ها و حتی سیاست گذاران نهادینه شود، درک تفاوت بنیادین میان کارکرد بانکها و بازار سرمایه است؛ موضوعی که در خیلی از مباحث اقتصادی کمتر مورد توجه قرار می گیرد.
وی با تشریح ساختار اقتصاد اضافه کرد: اقتصاد از دو بخش اصلی واقعی و مالی تشکیل شده است. بخش واقعی اقتصاد شامل بازار کالا و خدمات و همین طور بازار کار است و بخش مالی در واقع بازتاب دهنده و پشتیبان کارهای بخش واقعی بحساب می آید. به بیان دیگر، رشد و توسعه بخش مالی زمانی معنا پیدا می کند که در خدمت توسعه کارهای واقعی اقتصادی قرار گیرد.
بازار پول فقط بانک نیست
این کارشناس پولی و بانکی با اعلان اینکه بخش مالی نیز به دو حوزه اصلی بازار پول و بازار سرمایه تقسیم می شود، اظهار داشت: یکی از اشتباهات رایج اینست که بازار پول فقط معادل شبکه بانکی تلقی می شود، در حالیکه بانکها تنها بخشی از بازار پول هستند.
ربیع زاده اضافه کرد: بازار پول دامنه گسترده ای از روابط مالی کوتاه مدت را در بر می گیرد. حتی روابط مالی ساده میان اشخاص، نظیر قرض دادن منابع مالی به یکدیگر، در این عرصه قابل تعریف است. در سالهای اخیر نیز ابزارهای نوین تامین مالی، پلت فرم های خرید اقساطی و برخی سازوکارهای جدید اعتباری به این بازار اضافه شده اند.
وی تصریح کرد: بانکها در واقع نهادهای رسمی، قانونمند و تحت نظارت بازار پول محسوب می شوند، اما کل بازار پول خیلی گسترده تر از شبکه بانکی است.
بازار سرمایه؛ محل تامین مالی توسعه ای
ربیع زاده درباره ی جایگاه بازار سرمایه نیز اظهار داشت: بازار سرمایه بستری برای مشارکت مردم در فعالیت شرکت ها و بنگاه های اقتصادی می باشد و بورس یکی از مهم ترین مصادیق آن بشمار می رود.
وی اضافه کرد: کارکرد اصلی بازار سرمایه، تامین مالی طولانی مدت برای اجرای طرح های توسعه ای، سرمایه گذاری های جدید و افزایش ظرفیت تولید است. به این علت در تمامی اقتصادهای توسعه یافته، بخش مهمی از تامین مالی پروژه های طولانی مدت از راه بازار سرمایه به انجام می رسد.
چرا بانکها برای تامین مالی طولانی مدت مناسب نیستند؟
این کارشناس پولی و بانکی با تاکید بر تفاوت ماهوی بازار پول و بازار سرمایه عنوان کرد: بازار پول اساساً مبنی بر بدهی های کوتاه مدت شکل گرفته و بانکها نیز با همین منطق فعالیت می نمایند. بدین سبب زمانی که از بانکها انتظار تامین مالی طولانی مدت وجود داشته باشد، زمینه بروز ناترازی در سیستم بانکی فراهم می شود.
وی توضیح داد: منابع بانکها عمدتا ماهیت کوتاه مدت دارند. حتی سپرده هایی که تحت عنوان سپرده طولانی مدت شناخته می شوند نیز در عمل قابلیت برداشت قبل از سررسید را دارند. بدین سبب بانک نمی تواند با اطمینان کامل فرض کند که این منابع تا آخر دوره نزد آن باقی خواهد ماند.
ربیع زاده ضمن اشاره به حجم سپرده های موجود در شبکه بانکی اظهار داشت: هم اکنون حدود ۲۱ هزار همت سپرده در شبکه بانکی وجود دارد که صاحبان آنها در هر زمان امکان برداشت منابع خودرا دارند. در مقابل، بخش قابل توجهی از این منابع در چارچوب تسهیلات به بخش های مختلف اقتصادی پرداخت شده و در عمل قابلیت نقدشوندگی فوری ندارد.
دانش آموخته دکتری دانشگاه علامه طباطبایی اضافه کرد: همین عدم انطباق میان سررسید دارایی ها و بدهی های بانکها یکی از مهم ترین عوامل ایجاد ناترازی در شبکه بانکی شمرده می شود.
تأمین سرمایه در گردش با بانک؛ تامین مالی توسعه با بورس
این کارشناس پولی و بانکی تاکید کرد: در مجموع بانکها باید بیشتر در حوزه تامین سرمایه در گردش، خرید مواد اولیه، تامین نیازهای جاری بنگاه ها و تامین مالی کوتاه مدت فعال باشند.
به گفته وی، تامین مالی توسعه ای، اجرای پروژه های بزرگ، افزایش ظرفیت تولید و سرمایه گذاری های طولانی مدت بهتر است از راه بازار سرمایه و ابزارهای تخصصی آن صورت گیرد.
اوراق گام؛ پلی میان بازار پول و بازار سرمایه
ربیع زاده در ادامه ضمن اشاره به ماهیت اوراق گام اظهار داشت: این ابزار را میتوان یکی از نمونه های موفق پیوند میان بازار پول و بازار سرمایه دانست.
وی اضافه کرد: بااینکه بانکها در پروسه انتشار اوراق گام حضور دارند، اما نقش آنها تامین کننده مستقیم منابع نیست، بلکه به عنوان ضامن ایفای تعهدات عمل می کنند.
این کارشناس پولی و بانکی خاطرنشان کرد: در پروسه انتشار اوراق گام، بانک الزاماً منابعی پرداخت نمی کند، بلکه تعهد خودرا در چارچوب ضمانت اعتباری عرضه می کند و در ازای آن کارمزد دریافت می کند. به این علت تعهدات ناشی از این ابزار در چارچوب اقلام خارج از ترازنامه یا زیر خط ترازنامه ثبت می شود.
وی تاکید کرد: از این منظر میتوان اوراق گام را ابزاری متعلق به بازار سرمایه دانست که از پشتوانه اعتباری بانکها بهره می برد.
مشکل اقتصاد ایران کمبود نقدینگی نیست
ربیع زاده ضمن اشاره به مسئله نقدینگی در اقتصاد ایران اظهار داشت: در خیلی از تحلیل ها تصور می شود مشکل اصلی اقتصاد کمبود نقدینگی است، در حالیکه مسئله مهم تر نحوه هدایت و اختصاص این منابع است.
وی اضافه کرد: نقدینگی را میتوان به جریان آب تشبیه کرد. همان گونه که آب در صورت هدایت صحیح می تواند سبب رونق کشاورزی شود و در صورت مدیریت نامناسب به سیل و تخریب بینجامد، نقدینگی نیز می تواند به رشد تولید یا تشدید کارهای غیرمولد منجر شود.
دانش آموخته دکتری دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: هدف سیاست گذار از کنترل نقدینگی فقط محدود کردن حجم پول نیست، بلکه هدایت آن به سوی کارهای مولد اقتصادی می باشد.
فاصله نرخ تسهیلات و تورم، منشاء تقاضای گسترده برای وام
ربیع زاده ضمن اشاره به نرخ های موجود در شبکه بانکی اظهار داشت: زمانی که نرخ تسهیلات حدود ۲۳ درصد باشد اما تورم در سطوح بالاتر از ۵۰ درصد قرار گیرد، بطور طبیعی انگیزه برای دریافت تسهیلات بیشتر می شود.
وی اضافه کرد: در چنین شرایطی منابع بانکی در عمل به کالایی ارزان تبدیل می شود و تقاضای گسترده ای جهت استفاده از آن شکل می گیرد. این مورد می تواند به انحراف منابع از اهداف اصلی تامین مالی و افزایش ناترازی ها منجر شود.
این کارشناس پولی و بانکی پیشنهاد کرد: نرخ سود تسهیلات باید متناسب با ریسک اعتباری، رتبه اعتباری مشتری و شرایط اقتصادی تعیین شود و انعطاف بیشتری در تعیین نرخ ها برای بانکها وجود داشته باشد.
پیشنهاد محدود شدن همکاری شرکتهای بزرگ با بانک ها
ربیع زاده در ادامه به یکی از پیشنهادهای کارشناسی خود اشاره نمود و اظهار داشت: شرکتهای بزرگ نباید بصورت همزمان با تعداد زیادی از بانکها همکاری اعتباری داشته باشند.
وی اضافه کرد: پیشنهاد من اینست که هر شرکت بزرگ حداکثر با سه بانک در حوزه تسهیلات و تعهدات بانکی همکاری کند. این اقدام می تواند از جابه جایی مداوم بدهی ها میان بانکها جلوگیری کرده و امکان نظارت مؤثرتر بر وضعیت مالی و تعهدات شرکت ها را فراهم سازد.
اشکال از اوراق گام نیست؛ مشکل در قیمت گذاری پول است
این کارشناس پولی و بانکی با تاکید بر نقش نرخ بهره در اقتصاد اظهار داشت: نرخ بهره در کنار مالیات و سپرده قانونی از مهم ترین ابزارهای سیاستگذاری اقتصادی بشمار می رود و آثار آن فقط به حوزه اقتصاد محدود نمی شود.
وی اضافه کرد: زمانی که شکاف قابل توجهی میان نرخ تورم و نرخ تسهیلات وجود داشته باشد، انگیزه برای دریافت منابع مالی افزایش می یابد و بخشی از تقاضای غیرمتعارف شکل می گیرد.
ربیع زاده با این حال تاکید کرد: این مورد به مفهوم وجود ایراد در سازوکار اوراق گام نیست، برای اینکه ماهیت این ابزار با پرداخت مستقیم تسهیلات متفاوت است و بانک در آن فقط نقش ضامن را ایفا می کند.
تخلف احتمالی نباید مانع توسعه ابزارهای نوین مالی شود
دانش آموخته دکتری دانشگاه علامه طباطبایی در آخر ضمن اشاره به ضرورت تقویت نظام های نظارتی اظهار داشت: همانند هر ابزار مالی دیگری، احتمال سوءاستفاده از اوراق گام نیز وجود دارد و لازم است سازوکارهای نظارتی و کنترلی مناسبی برای پیش گیری از انحرافات احتمالی طراحی شود.
ربیع زاده تصریح کرد: وقوع برخی تخلفات محدود نباید به تضعیف یا توقف ابزارهای نوین تامین مالی منجر شود. آن چه اهمیت دارد اصلاح مستمر فرآیندها، پیشرفت نظارت و حفظ انگیزه شبکه بانکی و سیاست گذاران برای توسعه ابزارهای کارآمد تامین مالی است.
وی تاکید کرد: اوراق گام و نظام تامین مالی زنجیره تولید از ظرفیتهای پرارزش اقتصاد ایران برای دفاع از بخش مولد محسوب می شوند و می توانند در صورت اجرای صحیح، اهمیت بالای ی در افزایش تولید و رشد اقتصادی کشور ایفا کنند.
مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم در مورد این مطلب نظر دهید